Lř­rŠ­i­ eitt - 9. hluti.

Kj÷rdŠmaskipan ľ jafnt vŠgi atkvŠ­a ľ persˇnukj÷r

Vilmundur Gylfason sag­i greinar Gylfa Ů. GÝslasonar og Ëlafs Jˇhannessonar Ý tÝmaritinu Helgafelli, sem hann nota­i sem fylgiskj÷l me­ ■ingsßlyktunartill÷gu sinni, me­al annars rita­ar vegna ■ess a­ ■eir hef­u ßhyggjur af kosningakerfinu og ■vÝ a­ fj÷gurra flokka kerfi­ vŠri ■ingrŠ­inu ˇhollt og gengi illa upp ß ═slandi.[1] Kj÷rdŠmaskipanin hefur vaki­ deilur um langan aldur og illa gengi­ a­ finna lausn sem stjˇrnmßlaflokkar og kjˇsendur vir­ast geta fellt sig vi­.

Vilmundur horf­i til hugmynda Ëlafs Jˇhannessonar sem vildi gera gagngerar breytingar ß kj÷rdŠmaskipan og kosningafyrirkomulagi til a­ draga ˙r flokkavaldinu og til a­ tryggja lř­rŠ­i­ frekar og draga ˙r valdi hagsmunahˇpa. Best haf­i Ëlafi hugnast a­ stŠkka kj÷rdŠmin, en vafasamt ■ˇtti honum a­ landi­ yr­i eitt kj÷rdŠmi. Ůetta taldi hann a­ styrkti og yki vir­ingu ■ingsins sem hann taldi a­ yr­i a­ vera Ý einni mßlstofu, lÝkt og sÝ­ar var­ raunin. Vilmundur var sam■ykkur ■vÝ Ý ■ingsßlyktunartill÷gu sinni, en ger­i ■ar ekki rß­ fyrir breytingu ß kosningal÷gum og kj÷rdŠmaskipan. Ůa­ kemur ß ˇvart Ý ljˇsi fyrri ummŠla um galla kj÷rdŠmaskipulagsins ß ═slandi og a­ stjˇrnarskrßrbreytingar ■řddu Ý hugum flestra, ekki sÝst hans sjßlfs, lei­rÚttingar og aukningu jafnrÚttis hva­ var­ar skiptingu atkvŠ­a.[2] Hann taldi kerfi, ■ar sem misvŠgi atkvŠ­a vŠri svo miki­ sem raun bŠri vitni, Ý raun ˇstjˇrnhŠft og a­ kenna mŠtti ■vÝ um efnahagslega ˇstjˇrn li­inna ßra.[3] ┴­ur haf­i Vilmundur veri­ nokku­ andvÝgur fj÷lgun ■ingmanna og jafnvel velt upp ■eim m÷guleika til a­ komast hjß fj÷lgun ■eirra me­ a­ fŠkka kj÷rdŠmum og stŠkka.[4] Gylfi Ů. GÝslason haf­i ßliti­ vŠnlegast a­ kj÷rdŠmin yr­u fimm; ReykjavÝk og landsfjˇr­ungar, ■ingm÷nnum fŠkka­ og a­ ■ingi­ starfa­i Ý einni mßlstofu. S˙ skipan mßla var reyndar vi­ru­ Ý ■ingsßlyktunartill÷gu ■ingmanna Al■ř­uflokksins Ý mars 1982 ■ˇtt hvorki vŠri gert rß­ fyrir a­ landi­ yr­i eitt kj÷rdŠmi nÚ endurbŠtur ß rÝkjandi skipan ˙tiloku­.[5]

Ůrisvar hafa breytingar veri­ ger­ar ß n˙gildandi stjˇrnarskrß vegna kj÷rdŠmaskipunar. ═ till÷gum stjˇrnlagarß­s var gert rß­ fyrir a­ kj÷rdŠmin yr­u mest ßtta og a­ atkvŠ­i skyldu vega jafnt alls sta­ar ß landinu og ■ingmannafj÷ldi skyldi vera Ý samrŠmi vi­ atkvŠ­amagn hvers frambo­s.[6] Íryggis- og samvinnustofnun Evrˇpu (ÍSE) hefur gert athugasemdir vi­ misvŠgi atkvŠ­a hÚr ß landi, enda fer fjarri a­ vi­mi­um stofnunarinnar um 10ľ15% frßvik sÚ fylgt.[7] MikilvŠgi ˙rrŠ­a var­andi kj÷rdŠmaskipanina var stjˇrnlagarß­sm÷nnum ■vÝ ljˇs. Yfirlřstur tilgangur rß­sins var a­ efla lř­rŠ­i me­ ■vÝ a­ auka bein ßhrif kjˇsenda ß val al■ingismanna, a­ reyna a­ gir­a fyrir einsleitni ß ■inginu og tryggja a­ hlutfall kynja vŠri svo jafnt sem ver­a mŠtti.[8] LÝkast til ver­ur seint hŠgt a­ tryggja slÝkt til fullnustu, en ßhyggjur af kj÷rdŠmaskipan hljˇta a­ teljast raunhŠfar Ý ljˇsi athugasemda ÍSE og eins ■ess a­ ■orra lř­veldistÝmans hafa ■ingmenn komi­ fram sem sÚrstakir fulltr˙ar sÝns kj÷rdŠmis og oft og tÝ­um Ývilna­ sveitungum sÝnum me­ margvÝslegum hŠtti. ═ris Lind SŠmundsdˇttir l÷gfrŠ­ingur og fulltr˙i Ý stjˇrnlagarß­i sag­i jafnframt a­ n˙verandi kj÷rdŠmaskipan hygla­i kjˇsendum ß landsbygg­inni og bryti ■annig Ý bßga vi­ jafnrŠ­isreglu stjˇrnarskrßrinnar og mannrÚttindasßttmßla Evrˇpu.[9]

═ till÷gum stjˇrnlagarß­s er gert rß­ fyrir persˇnukj÷ri e­a hef­bundnu listakj÷ri eins og tÝ­kast hefur.[10] Ůa­ var m.a. hugsa­ til a­ bŠta mannvali­ ß vettvangi stjˇrnmßlanna til muna og sker­a getu stjˇrnmßlaflokkanna til a­ ra­a m÷nnum a­ vild Ý ÷rugg sŠti. .[11] Haukur Arnˇrsson stjˇrnsřslufrŠ­ingur telur hins vegar a­ flokkakerfinu standa ˇgn af persˇnukj÷ri, enda virtist hann telja stjˇrnmßlaflokka hornstein lř­rŠ­is ß ═slandi. Ef kjˇsa Štti einstaklinga yr­i ■a­ a­ gerast fyrir tilstu­lan flokkanna ■vÝ betra vŠri a­ velja fˇlk sem hef­i sanna­ sig innan ■eirra en ß ÷­rum vettvangi.[12] Hann vill ■vÝ efla flokkakerfi­ frekar en veikja.

Gert er rß­ fyrir j÷fnu vŠgi atkvŠ­a, hvar sem er ß landinu Ý till÷gum stjˇrnlagarß­s.[13] Enn fremur taldi rß­i­ a­ persˇnukj÷r vŠri mikilvŠgt mˇtvŠgi vi­ flokkakerfi­.[14] Kjˇsendur tˇku nokku­ ˇlÝka afst÷­u til ■essara ■ßtta ■vÝ r˙m 78% voru ■vÝ fylgjandi a­ persˇnukj÷r Ý kosningum yr­i heimila­. ┴ hinn bˇginn voru 66,5% ■eirrar sko­unar a­ atkvŠ­i kjˇsenda alls sta­ar ß landinu skyldu vega jafnt.[15] Ef til vill mß hÚr greina ugg um a­ landsbygg­in bŠri skar­an hlut frß bor­i fŠri svo a­ atkvŠ­avŠgi yr­i jafna­.

═ till÷gum rß­sins gŠtu kjˇsendur ßtt val um alla frambjˇ­endur Ý landinu, sřnist ■eim svo, en ■eir sem Ý kj÷ri eru ver­a a­ bjˇ­a sig fram Ý ßkve­num kj÷rdŠmum.[16] Ůorvaldur Gylfason kalla­i ■essa lei­ äbombuô og mj÷g mikilvŠgt mannrÚttindamßl enda hef­i misvŠgi atkvŠ­a legi­ eins og mara ß ■jˇ­inni Ý yfir 100 ßr. Hann ˙tskřr­i ßhugaleysi einstakra stjˇrnmßlamanna og stjˇrnmßlaflokka me­ ■vÝ a­ stjˇrnmßlaflokkarnir hef­u raunverulegan hag af misvŠgi atkvŠ­a vegna b˙setu. Ůess vegna hef­i heildarendursko­un stjˇrnarskrßrinnar aldrei fari­ fram ■rßtt fyrir margvÝslegar yfirlřsingar um a­ ■a­ yr­i gert.[17] ┴g˙st Einarsson fyrrum samherji Vilmundar hefur lÝkt og fleiri teki­ undir ■essi sjˇnarmi­, og sag­i ■ingmenn i­ulega hafa lßti­ kj÷rdŠmasjˇnarmi­ rß­a ßkv÷r­unum sÝnum.[18] Svo vir­ist vera sem mj÷g fßir stjˇrnlagarß­sli­ar hafi veri­ ■eirrar sko­unar a­ j÷fnun atkvŠ­isrÚttar vŠri ekki mikilvŠg. GÝsli Tryggvason taldi ■ˇ a­ fara Štti hŠgt Ý slÝkar breytingar. Hann bar­ist ■ˇ ekki ß mˇti j÷fnun atkvŠ­isrÚttar, ■ˇtt hann teldi kj÷rdŠmakerfi­ mikilvŠgt til a­ halda tengslum kj÷rinna fulltr˙a vi­ kjˇsendur og kannski ekki sÝst til a­ bŠta st÷­u landsbygg­arinnar.[19]

═ a­draganda atkvŠ­agrei­slunnar um till÷gur stjˇrnlagarß­s sag­ist Reimar PÚtursson l÷gfrŠ­ingur telja a­ ˙tfŠra ■yrfti frekar hvernig vŠgi atkvŠ­a yr­i gert jafnt Ý landinu. Hann sag­i a­ til a­ ■a­ gengi upp yr­i landi­ a­ vera eitt kj÷rdŠmi sem vŠri vont ■vÝ erfitt yr­i fyrir frambjˇ­endur til Al■ingis a­ kynna sig fyrir kjˇsendum.[20] HÚr mŠtti einnig velta upp ■eim m÷guleika a­ skipta landinu upp Ý fj÷lda smŠrri kj÷rdŠma, ■ar sem frambjˇ­endur vŠru skylda­ir til a­ vera heimamenn. Vilhjßlmur Ůorsteinsson taldi einmitt best fara ß a­ gera landi­ a­ einu kj÷rdŠmi, ■ˇtt ni­ursta­a stjˇrnlagarß­s yr­i ÷nnur.[21] HŠgt er a­ fŠra r÷k fyrir a­ stjˇrnlagarß­ hafi teki­ undir sjˇnarmi­ Reimars, enda ■yrftu Ýb˙ar hvers svŠ­is a­ hafa eitthva­ um eigin mßl a­ segja og tengsl kjˇsenda vi­ ■ingmenn gŠtu versna­ vŠri landi­ eitt kj÷rdŠmi.[22] Gegn ■eim r÷kum mß horfa til ■ess a­ raunveruleg tengsl kjˇsenda vi­ ■ingmenn sÝna n˙ ß tÝmum vir­ast ekki mikil, nßvist ■eirra er Ý gegnum sjˇnvarp og a­ra fj÷lmi­la en ß hinn bˇginn eiga kjˇsendur hvar sem er ß landinu ■ess kost a­ senda ■ingm÷nnum skilabo­ og hvatningaror­ gegnum t÷lvupˇst. S˙ lei­ hefur veri­ notu­ ß sÝ­ari ßrum, jafnvel me­ skipul÷g­um hŠtti eins og ■egar Hagsmunasamt÷k heimilanna hv÷ttu fˇlk til a­ senda ■ingm÷nnum pˇst vegna fyrirhuga­s grei­sluverkfalls og Ý a­draganda fyrirhuga­s verkfalls hßskˇlakennara ß vord÷gum 2014.[23] ┴ hinn bˇginn var rÚttilega bent ß a­ kosningin til stjˇrnlagarß­s hef­i sřnt greinilegan landsbygg­arhalla su­vesturhorninu Ý vil, auk ■ess sem stjˇrnsřsla nßnast ÷ll vŠri ß ■vÝ svŠ­i.[24]

BloggfŠrslan er alfari­ ß ßbyrg­ skrifanda en endurspeglar ekki ß neinn hßtt sko­anir e­a afst÷­u mbl.is, og Morgunbla­sins.

[1] Vilmundur Gylfason: äFranskt stjˇrnarfar og Ýslenskar a­stŠ­urô.

[2] Vilmundur Gylfason: Stjˇrnarskrßin, bls. 1. G÷gn ˙r fˇrum Jˇns Orms Halldˇrssonar.

[3] Vilmundur Gylfason: äFranskt stjˇrnarfar og Ýslenskar a­stŠ­urô.

[4] Vilmundur Gylfason: Kj÷rdŠmamßli­, FrÚttabrÚf frß Vilmundi Gylfasyni ß Al■ingi, 4. ßg˙st 1982, bls. 2. G÷gn ˙r fˇrum Jˇns Orms Halldˇrssonar.

[5] Al■ingistÝ­indi A 1981-82, bls. 1827-28.

[6] Nř stjˇrnarskrß ═slands, bls.22-23.

[7] Vef. äJafnt atkvŠ­avŠgi?ô, ß vef RÝkis˙tvarpsins, 10. Oktˇber 2012, http://www.ruv.is/frett/jafnt-atkvaedavaegi, sko­a­ 1. maÝ 2014.

[8] äFrumvarp til stjˇrnskipunarlaga ßsamt skřringumô, bls. 99.

[9] äVilt ■˙ a­ Ý nřrri stjˇrnarskrß ver­i ßkvŠ­i um a­ atkvŠ­i kjˇsenda alls sta­ar a­ af landinu vegi jafnt?ô, FrÚttabla­i­,19. oktˇber 2012, bls. 12.

[10] Nř stjˇrnarskrß ═slands, bls.22-24.

[11] Vef. Vi­tal PÚturs Fjeldsted vi­ Ůorvald Gylfason. Sko­a­ 26. ßg˙st 2013.

[12] äVilt ■˙ a­ Ý nřrri stjˇrnarskrß ver­i persˇnukj÷r Ý kosningum til Al■ingis heimila­ Ý meira mŠli en n˙ er?ô, FrÚttabla­i­,18. oktˇber 2012, bls. 10.

[13] Vi­tal h÷fundar vi­ KatrÝnu Oddsdˇttur, 21. aprÝl 2014.

[14] äVilt ■˙ a­ Ý nřrri stjˇrnarskrß ver­i persˇnukj÷r Ý kosningum til Al■ingis heimila­ Ý meira mŠli en n˙ er?ô, FrÚttabla­i­,18. oktˇber 2012, bls. 10.

[15] Vef. äFyrstu umrŠ­u um stjˇrnarskrßrfrumvarp loki­ô. Sko­a­ 26. ßg˙st 2013.

[16] äFrumvarp til stjˇrnskipunarlaga ßsamt skřringumô, bls. 100.

[17] Vef. Vi­tal PÚturs Fjeldsted vi­ Ůorvald Gylfason. Sko­a­ 26. ßg˙st 2013.

[18] ┴g˙st Einarsson: äDreifum valdi Ý fyrirtŠkjum og flokkumô, Greinasafn fyrra bindi. ┌rval greina og erinda um stjˇrnmßl, menningu og menntun, ([ReykjavÝk] 2007), bls. 93.

[19] Vi­tal h÷fundar vi­ GÝsla Tryggvason, 28. aprÝl 2014.

[20] äVilt ■˙ a­ Ý nřrri stjˇrnarskrß ver­i ßkvŠ­i um a­ atkvŠ­i kjˇsenda alls sta­ar a­ af landinu vegi jafnt?ô, FrÚttabla­i­,19. oktˇber 2012, bls. 12.

[21] Vef. Vilhjßlmur Ůorsteinsson: äStefnumßlô. Sko­a­ 10. aprÝl 2014.

[22] äFrumvarp til stjˇrnskipunarlaga ßsamt skřringumô, bls. 100.

[23] Vef. Sjß t.d. vef Hagsmunasamtaka heimilanna, http://www.heimilin.is/varnarthing/rammaadgerdir/greidsluverkfall/skrifadu-thingmonnum.html og Vef. äŮrj˙ ■˙sund t÷lvupˇstar til ■ingmannaô, ß vefsvŠ­inu visir.is, http://www.visir.is/thrju-thusund-tolvupostar-til-thingmanna/article/2014140409076, sko­a­ 20. aprÝl 2014.

[24] äFrumvarp til stjˇrnskipunarlaga ßsamt skřringumô, bls. 100.


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Athugasemdir

1 identicon

Ůakka ■essa yfirgripsmiklu og greinargˇ­u samantekt.
Sß sem hÚr slŠr ß takka t÷lvu hefur lengi veri­ ■eirrar sko­unar, a­ ■egar menn eru a­ reyna a­ halda uppi sjßlfstŠ­u og sjßlfbŠru samfÚlagi, sem telur ■ˇ ekki nema 320.000 manns, sÚ frßleitur kostur a­ vera me­ skiptingu Ý kj÷rdŠmi, hva­ ■ß me­ jafn grÝ­arlega mismunandi vŠgi atkvŠ­i og enn tÝ­kast, ■rßtt fyrir lagfŠringar. ŮvÝ hljˇti a­ vera brřnt a­ breyta, enda erum vi­ ■egar or­in a­ hßlfger­u athlŠgi Ý evrˇpsku samfÚlagi af ■essum s÷kum. En ■a­ er lÝka fleira frßleitt Ý ■essu. Ůa­ hafa margir bent ß a­ ■a­ sÚ lÝka ˙t ˙r k˙ a­ vera me­ tv÷ stjˇrnsřslustig Ý jafn litlu samfÚlagi. Enda sÚ ■a­ bara ˙t frß kostna­arlegu samhengi tˇmt bull, svo nota­ sÚ or­alag unglinga. Ef vi­ breytum ■essu ß ■ennan hßtt, ■.e. hafa stjˇrnsřslustigi­ eitt og leggja ■ar me­ ni­ur sveitarstjˇrnastigi­, ■ß vŠri heppilegt a­ fŠkka um lei­ fulltr˙um ß ■ingi, e­a hva­ vi­ kjˇsum a­ kalla ■ß samkomu, og binda fj÷lda ■eirra jafnframt vi­ fj÷lda kjˇsenda ß kj÷rskrß, t.d. einn fulltr˙i fyrir hverja 10.000 kjˇsendur. Ůß yr­i lÝka framkvŠmdanlegt a­ koma ß persˇnukj÷ri, ■.e. frambjˇ­endur by­u sig fram sem einstaklingar, en ekki fulltr˙ar tiltekinna flokka. Samhli­a ■essu yr­i svo komi­ ß ■vÝ skipulagi, a­ kosinn yr­i sÚrstaklega forystuma­ur rÝkisstjˇrnar, sem vi­ gŠtum ■ess vegna kalla­ forseta e­a hva­ sem okkur lysti. Sß skipa­i sÝ­an rÝkisstjˇrn eftir sÝnu h÷f­i, sem kj÷rinn yr­i. Eitt megin hlutverk ■ingsins yr­i sÝ­an Ý fyrsta lagi a­ setja landinu l÷g, og Ý ÷­ru lagi a­ hafa strangt eftirlit me­ framkvŠmdavaldinu og embŠttism÷nnum.

Kjˇsandi (IP-tala skrß­) 10.2.2015 kl. 16:42

2 Smßmynd: Mark˙s frß Dj˙palŠk

Ůakka ■Úr fyrir a­ lesa. ╔g held a­ flestir ■eirra sem vilja gera ═sland a­ betra samfÚlagi hljˇti a­ fagna ÷llum bollaleggingum um hvernig best sÚ a­ fara a­ - ß bor­ vi­ ■a­ sem ■˙ skrifar hÚr - enda or­ til alls fyrst.

Mark˙s frß Dj˙palŠk, 11.2.2015 kl. 10:44

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband