"ËsvÝfnu" forsetaframbo­in

═ tilefni ■ess a­ n˙ eru 35 ßr sÝ­an VigdÝs Finnbogadˇttir var kj÷rin forseti ═slands datt mÚr Ý hug a­ birta hÚr ■essa ritger­ sem Úg kalla­i "ËsvÝfnu forsetaframbo­in". Ůar er fjalla­ um fyrirhugu­ og framkvŠmd frambo­ gegn sitjandi forsetum Ýslenska lř­veldisins.á

Svona til gamans mß nefna a­ forsetakosningar fˇru fram ß sama mßna­ardegi, 29. j˙nÝ ßrin 1952, 1980 og 1996 og ■essu nŠstum alveg ˇskylt ■ß var­áIsabel Perˇn forseti ArgentÝnu eftir lßt eiginmanns sÝns, forsetans Juan Perˇn ■ann 29. j˙nÝ 1974. H˙n haf­i veri­ varaforseti bˇnda sÝns og sat Ý embŠttiáfram a­ herforingjabyltingu 1976. En nˇg um ■a­; hÚr kemur greinin um "ˇsvÝfnu forsetaframbo­in".á

Forsetar═slands

Inngangur

Fyrstu almennu forsetakosningarnar ß ═slandi fˇru fram ß vord÷gum 1952 eftir andlßt Sveins Bj÷rnssonar fyrsta forseta ═slands. Har­ri og ˇvŠginni kosningabarßttu lykta­i me­ ■vÝ a­ ┴sgeir ┴sgeirsson hlaut kosningu me­ naumum meirihluta ß Bjarna Jˇnsson vÝgslubiskup. Framjˇ­andi stjˇrnarflokkanna laut Ý lŠgra haldi og ■ˇ stjˇrnmßlaflokkarnir hafi ekki skipt sÚr beinlÝnis af forsetakosningum sÝ­an, hefur or­i­ til s˙ kenning a­ sß e­a s˙ sigri Ý forsetakosningum sem fjŠrst ■ykir standa valdh÷funum.[1] En stenst s˙ kenning? ┴ nŠstu sÝ­um hyggst Úg gera grein fyrir frambo­um gegn sitjandi forsetum ß lř­veldistÝmanum, jafnt ■eim sem ur­u a­ veruleika og nokkrum sem ekki ur­u ■a­. áSvo vir­ist vera sem ekki hafi ■ˇtt tilhlř­ilegt a­ bjˇ­a sig fram gegn sitjandi forseta, slÝkt uppßtŠki sřnist hafa ■ˇtt ˇsvÝfi­ og mˇtframbjˇ­endurnir ßlitnir fur­ufuglar, auk ■ess sem kostna­ur vi­ äˇ■arfarô forsetakosningar hefur ■ˇttá mikill. Hvort sem slÝkt vi­urnefni hafi ßtt vi­ ■ß e­a ekki vir­ist sem s˙ hugdetta ein a­ skora sitjandi forseta ß hˇlm hafi duga­ til a­ almenningur teldi ■ß sem ■a­ ger­u heldur skrřtna, slÝkt frambo­ vŠri ä[h]ßmark ruddamennsku e­a dˇmgreindarleysisinsô eins og ١rlindur Kjartansson hagfrŠ­ingur or­a­i ■a­ ßri­ 2004.[2]

Ůrisvar hefur sitjandi forseti ■urft a­ heyja kosningabarßttu, ßrin 1988, 2004 og 2012. Hugmyndin er a­ greina vi­br÷g­ almennings og fj÷lmi­la ßri­ 1988 ■egar Sigr˙n Ůorsteinsdˇttir bau­ sig fram gegn VigdÝsi Finnbogadˇttur, og vi­ fyrirhugu­u frambo­i Snorra ┴smundssonar og frambo­um ┴st■ˇrs Magn˙ssonar og Baldurs ┴g˙stssonar gegn Ëlafi Ragnari GrÝmssyni ßri­ 2004. S÷mulei­is mun Úg stuttlega gera grein fyrir vi­br÷g­um vi­ tilkynningu Alberts Gu­mundssonar um frambo­ undir lok kj÷rtÝmabils Kristjßns Eldjßrns og hvernig var brug­ist vi­ frambo­um sem ekki ur­u a­ veruleika ßrin 1956 og 1980. Forsetakosningarnar 2012 ■ar sem Ëlafur Ragnar GrÝmsson atti kappi vi­ fimm frambjˇ­endur hafa nokkra sÚrst÷­u, ■ar sem ekki er a­ sjß a­ mikill dˇnaskapur hafi ■ˇtt a­ bjˇ­a sig fram gegn honum ■ß. ┴ hinn bˇginn lÝtur ˙t fyrir a­ fari­ hafi veri­ Ý manngreinarßlit, ■vÝ ekki fengu allir frambjˇ­endur hlřjar mˇtt÷kur; ■au vi­br÷g­ ver­a sko­u­.

Frambo­ VigdÝsar Finnbogadˇttur ßri­ 1980 hefur fengi­ vi­urnefni­ äfÝfldjarfa frambo­i­ô, mˇtframbo­in 1988 og 2004 gŠtu kallast äˇsvÝfnu frambo­inô og of fjarri valdh÷funum til a­ hljˇta nß­ fyrir augum kjˇsenda.

Fyrir 1988

Frß ÷ndver­u hefur veri­ liti­ ß embŠtti forseta sem afar vir­ulegt, jafnt sem mikilvŠgt. S˙ ni­ursta­a a­ forseti skyldi ver­a ■jˇ­kj÷rinn gŠti gefi­ til kynna a­ hva­a ═slendingur sem vŠri, a­ uppfylltum ßkve­num skilyr­um, gŠti bo­i­ sig fram til a­ gegna ■essu Š­sta embŠtti rÝkisins. Ef betur er a­ gß­ vir­ist raunin ekki vera s˙. ═ hvert sinn er forseti hefur tilkynnt embŠttislok sÝn hafa bollaleggingar um hugsanlegan eftirmann fljˇtlega hafist. Yfirleitt hafa ■ß n÷fn fyrirfˇlks Ý samfÚlaginu veri­ nefnd, ■eirra sem framarlega hafa veri­ Ý stjˇrnmßlum, stjˇrnsřslu, vi­skiptum, menningu og listum. Fyrir forsetakosningarnar 2012 velti SigrÝ­ur D÷gg Au­unsdˇttir fyrir sÚr hva­a eiginleikum gˇ­ur forsetaframbjˇ­andi ■yrfti a­ vera gŠddur. Ni­ursta­an var s˙ a­ hann ■yrfti a­ vera vel mennta­ur, me­ framtÝ­arsřn, tala erlend tungumßl og vera lÝfsreyndur heimsborgari sem kynni a­ taka mˇtlŠti jafnt sem me­byr. áSÝ­ast en ekki sÝst ■yrfti hann a­ hafa ■a­ sem nefnt hefur veri­ kj÷r■okki.[3] SjaldgŠft er a­ ˇbreytt al■ř­ufˇlk hafi komist ß bla­ yfir m÷gulega forsetaframbjˇ­endur, og dytti ■vÝ Ý hug a­ impra ß m÷gulegu frambo­i hafa vi­br÷g­ or­i­ h÷r­.

ForsetarPetur_HoffmannPÚtur Hoffmann Salˇmonsson var einn af ■eim sem settu mark mark ß lÝfi­ Ý ReykjavÝk um mi­bik 20. aldar. Hann sßst oft ganga pr˙­b˙inn um g÷tur borgarinnar ■ar sem hann spjalla­i vi­ hvern ■ann sem hlusta vildi. Hann var sag­ur hafa lifa­ mj÷g Švintřralegu lÝfi, ß a­ hafa slegist vi­ nokkra bandarÝska hermenn ß heimaslˇ­um sÝnum Ý Selsv÷r og haft mikinn sigur. S÷mulei­is lÚt hann slß mynt me­ eigin mynd, ßtti a­ kunna ═slendingas÷gurnar utan a­ og skrifa­i sjßlfur talsvert.[4] Hann gaf m.a. ˙t lÝtinn bŠkling sem hann kalla­i Smßdj÷flar: li­i­ ofsˇtti mig, en smßdj÷flar unnu ß mÚr ■ar sem hann lřsti hvernig hann hef­i hugsa­ sÚr a­ bjˇ­a sig fram gegn ┴sgeiri ┴sgeirssyni forseta ßri­ 1956, einkum vegna vonbrig­a me­ embŠttisfŠrslur hans. PÚtur hÚlt ■vÝ fram a­ margir mßlsmetandi menn, embŠttismenn sem a­rir hef­u gengi­ hver undir annars h÷nd a­ hrŠ­a hann frß frambo­i.[5] SÚ eitthva­ sannleikskorn Ý or­um PÚturs eru vi­br÷g­in keimlÝk ■vÝ sem sÝ­ar ger­ist ■egar venjulegir, ˇ■ekktir og stundum svolÝti­ sÚrstakir borgarar hug­ust bjˇ­a sig fram til embŠtti forseta ═slands.

Fyrir forsetakosningarnar ßri­ 1980 mŠtti Štla a­ ádßlkah÷fundur Mßnudagsbla­sins ˇtta­ist a­ ■a­ gŠti or­i­ mannskemmandi Ý framtÝ­inni a­ bjˇ­a sig fram til forseta, ■vÝ ˇvir­uleg äaukaframbo­ô undanfari­ hef­u gert kosningar til embŠttisins a­ a­hlßtursefni.[6] Ekki er ˇlÝklegt a­ ■arna sÚ vÝsa­ til frambo­s R÷gnvaldar Pßlssonar mßlarameistara, sem ■ˇ neyddist til a­ hŠtta vi­ frambo­.

═ ßg˙stbyrjun 1979 sag­ist Albert Gu­mundsson al■ingisma­ur ßkve­inn Ý a­ gefa kost ß sÚr til embŠttis forseta ═slands, me­ fyrirvara um a­ Kristjßn Eldjßrn gŠfi ekki kost ß sÚr en hann haf­i ■ß ekki gefi­ afgerandi svar um ßframhaldandi setu sÝna. M÷rgum ■ˇtti al■ingisma­urinn of fljˇtur til og sřna Kristjßni og forsetaembŠttinu vanvir­ingu me­ yfirlřsingagle­i sinni. Einari Karli Haraldssyni ÷­rum ritstjˇra Ůjˇ­viljans fannst frÚttaflutningur Dagbla­isins smekklaus og a­ stjˇrnmßlama­urinn Albert myndi tapa vinsŠldum og fylgi me­ ■vÝ a­ gefa Kristjßni ekki tˇm til a­ taka ßkv÷r­un um ßframhaldandi setu Ý embŠtti.[7] Ůegar lei­ ß hausti­ ßn ■ess a­ forseti tjß­i hug sinn um framhaldi­ var a­ sjß a­ Albert sjßlfur og stu­ningsmenn hans teldu lÝklegt a­ ■eir hÚldu frambo­i sÝnu til streitu hva­a ßkv÷r­un sem Kristjßn tŠki.[8] Vi­ ■a­ kom upp eitt ■eirra ßhyggjuefna sem i­ulega hefur veri­ nefnt sÝ­an, ■egar mˇtframbo­ hefur komi­ gegn sitjandi forseta; kostna­urinn. Hausti­ 1979 snerust ■Šrá vangaveltur ekki um kostna­inn vi­ kosningar heldur um a­ hvetja Kristjßn til ßframhaldandi setu, ■vÝ ■ˇ Albert by­i sig fram gegn honum vŠru m÷guleikar hans ß sigri taldir svo hverfandi a­ rÝki­ ■yrfti a­eins a­ grei­a einum forseta laun.[9] ═ ■vÝ felst ■ˇ s˙ r÷kvilla a­ Ý raun gŠti forseti ekki lßti­ af embŠtti nema vi­ andlßt sitt til a­ spara rÝkissjˇ­i fÚ.

١tt snemmb˙in yfirlřsing um Alberts Gu­mundssonar um frambo­ hafi ■ˇtt ˇsmekkleg og dˇnaleg er ekki a­ sjß a­ hann hafi Ý raun ekki veri­ talinn eiga erindi Ý frambo­, enda ämßlsmetandiô ma­ur, lands■ekktur og fremur vinsŠll stjˇrnmßlama­ur.á Kristjßn Eldjßrn tilkynnti ßkv÷r­un sÝna um a­ hŠtta um ßramˇtin 1980 og kosningabarßtta fˇr Ý h÷nd.

ForsetarFrambjˇ­endur1980

Einn ■eirra sem tilkynntu um frambo­ sitt snemma ßrs 1980 var mßlarameistari ˙r Kˇpavogi, R÷gnvaldur G. Pßlsson a­ nafni. Hann hefur fengi­ ■au eftirmŠli a­ hafa veri­ ästˇr karakter sem enginn komst hjß a­ taka eftirô, ä.litrÝkur og skemmtilegur kallô og ämerkileg og sÚrst÷k persˇna sem setti svip ß bŠinnô.[10] LÝklegt er a­ allt ■etta hafi ßtt vi­ um R÷gnvald sem gaf me­al annars ˙t ■au kosningalofor­ a­ hann Štla­i a­ hŠtta a­ veita fßlkaor­ur og taka a­ selja ■Šr frekar hŠstbjˇ­endum og reisa forsetah÷ll Ý Vi­ey, enda Bessasta­ir fulllßgreistir fyrir hann.[11] Hann tala­i fjßlglega um stu­ningsmannahˇp sinn Ý fj÷lmi­lum en virtist svo ŠtÝ­ vera einn ß fer­, vi­ kynningu og atkvŠ­asm÷lun. Ekki er anna­ a­ sjß en R÷gnvaldur hafi fengi­ s÷mu tŠkifŠri til a­ kynna sig Ý fj÷lmi­lum og a­rir frambjˇ­endur en honum gekk illa a­ sannfŠra fˇlk um a­ frambo­ hans vŠri Ý fullri alv÷ru, hann fÚkk lÝti­ brautargengi Ý sko­anak÷nnunum og drˇ a­ lokum frambo­ sitt til baka, a­ s÷gn vegna skorts ß me­mŠlendum. Ůß sag­ist R÷gnvaldur Štla a­ sn˙a sÚr a­ stjˇrnmßlum en byrja ß a­ halda mßlverkasřningu. Samanbur­ur vi­ PÚtur Hoffmann Salˇmonsson er nokku­ slßandi, bß­ir voru ■eir äkynlegir kvistirô sem vir­ast ekki hafa bundi­ bagga sÝna s÷mu b÷ndum og samfer­amenn ■eirra, t.d. var­i R÷gnvaldur l÷ngum stundum ß seinni hluta Švinnar til a­ undirskriftas÷fnunar gegn ■eirri vß sem hann taldi spilakassa vera.[12]

Forsetakosningar 1988

ForsetarSigr˙nŮorsteinsdˇttirŮa­ vakti mikla athygli ■egar Sigr˙n Ůorsteinsdˇttir, sem var me­limur Ý h˙manistaflokknum Flokki mannsins, ßkva­ a­ bjˇ­a sig fram gegn VigdÝsi Finnbogadˇttur ßri­ 1988. Vi­br÷g­in voru yfirleitt ■au a­ ■a­ vŠri dˇnaskapur, hneyksli og fßrßnlegt a­ skora farsŠlan forseta ß hˇlm, auk ■ess sem kostna­ur vi­ ävonlausar kosningarô vŠri allt of mikill. Sigr˙n bau­ sig fram til a­ auka ß lř­rŠ­i Ý landinu, vildi virkja forsetaembŠtti­ enn frekar og fj÷lga ■jˇ­aratkvŠ­a-grei­slum.[13] ŮvÝ var ■ˇ haldi­ fram a­ frambo­ hennar vŠri til a­ vekja athygli ß Flokki mannsins, en a­ hi­ äˇsvÝfna frambo­ô myndi lÝklega ver­a flokknum endanlega a­ falli.[14] VigdÝs forseti vildi lÝti­ hafa sig frammi Ý kosningabarßttunni, me­ ■eim r÷kum a­ ■jˇ­in vissi hva­ h˙n stŠ­i fyrir.[15] Eftir sko­anak÷nnun Ý byrjun j˙nÝ sem sřndi slakt gengi Sigr˙nar sag­i einn stu­ningsmanna VigdÝsar a­ honum äeins og ÷­rum landsm÷nnumô ■Štti e­lilegt a­ h˙n drŠgi frambo­ sitt til baka.[16] Andsta­a vi­ frambo­ Sigr˙nar virtist vera mikil Ý samfÚlaginu, fj÷ldamargar greinar birtust um ˇsvÝfni hennar a­ bjˇ­a sig fram, um ■ann ˇheyrilega kostna­ sem af frambo­inu hlytist og anna­ Ý ■eim d˙r. Oft var frambjˇ­andinn dreginn sundur og saman Ý hß­i Ý a­sendum greinum og lei­urum bla­a en ■rßtt fyrir ■a­ birtust greinar Ý bl÷­um henni til stu­nings. Ragnari Sverrissyni jßrni­na­armanni fannst ä˙t Ý h÷ttô a­ Štla a­ meta lř­rŠ­i­ til fjßr og ┴shildi Jˇnsdˇttur fj÷lmi­lafulltr˙a Sigr˙nar fannst lßgk˙rulegt af fj÷lmi­lum a­ saka frambjˇ­andann um a­ kosta samfÚlagi­ mikla peninga me­ frambo­i sÝnu.[17] Svo fˇr a­ sitjandi forseti fÚkk afgerandi meirihluta atvŠ­a sem t˙lka­ hefur veri­ sem sta­festing ß st÷­u hennar sem sameiningartßkn.[18] Ůß mß hafa Ý huga a­ vi­ forsetakosningarnar var VigdÝs or­in nokkurskonar fulltr˙i valdakerfisins, en Sigr˙n var vÝ­s fjarri ■vÝ. Kj÷rsˇkn var rÝflega 72 af hundra­i og Sigr˙n mat ni­urst÷­una ■annig a­ ■eir sem heima sßtu hafi vilja­ virkari forseta.[19] Sigr˙n bau­ sig fram til a­ draga fram e­li forsetaembŠttisins og skyldur hans gagnvart kjˇsendum sem eini ■jˇ­kj÷rni embŠttisma­ur landsins. ŮvÝ er ekki nema a­ hluta rÚtt ■a­ sem Gunnar Helgi Kristinsson, Indri­i H. Indri­ason og Viktor Orri Valgar­sson hÚldu fram Ý grein sinni um forsetakosningarnar 2012 a­ ■Šr hafi sn˙ist meira um e­li forsetaembŠttisins en fyrri kosningar.[20]

Forsetakosningar 2004

ForsetarFrambo­2004Ëlafur Ragnar GrÝmsson var kj÷rinn forseti ═slands ßri­ 1996. Eftir einhverja h÷r­ustu pˇlÝtÝsku orrahrÝ­ sem forseti ═slands haf­i lent Ý, synjun sta­festingar fj÷lmi­lalaganna ßri­ 2004, bu­u tveir menn sig fram gegn sitjandi forseta, Ëlafi Ragnari GrÝmssyni, ä[h]vorugur ů ■ungavigtarma­urô eins og Gu­jˇn Fri­riksson sagnfrŠ­ingur or­a­i ■a­ Ý bˇk sinni Saga af forseta.[21]á Eftir ßtta ßr Ý forsetastˇli ■urfti Ëlafur a­ etja kappi a­ nřju vi­ ┴st■ˇr Magn˙sson sem haf­i einmitt fengi­ ß sig svipa­ or­ og PÚtur Hoffmann og R÷gnvaldur Pßlsson, a­ vera äfur­ufuglô, til alls lÝklegur. ┴st■ˇr var forvÝgisma­ur samtaka sem k÷llu­u sig Fri­ 2000, vildi ävirkja Bessastai­ô og segist hafa or­i­ fyrir miklu mˇtlŠti ß ═slandi sÝ­an hann stofna­i ■au ßri­ 1995.[22] Hann ß ßn efa nokkurn ■ßtt Ý a­ skapa sÚr Ýmynd hßlfger­s tr˙­s me­ atferli sÝnu, t.d. mŠtti hann vi­ fyrirt÷ku Ý dˇmssal ÝklŠddur jˇlasveinab˙ningi og sag­i Ý kosningabarßttunni 2004 a­ Ëlafur Ragnar GrÝmsson heg­a­i sÚr eins og krakki.[23] ┴st■ˇri tˇkst a­ safna nŠgilegum fj÷lda me­mŠlenda og ■a­ tˇkst einnig kaupsřslumanninum Baldri ┴g˙stssyni sem taldi brřnt a­ auka ß vir­ingu fyrir forsetaembŠttinu.[24] Fjˇr­i ma­urinn hug­ist bjˇ­a sig fram, Snorri ┴smundsson listama­ur, sem hŠtti vi­ frambo­ sitt ß sÝ­ustu stundu me­ ■eim or­um a­ kosningarnar bŠru yfirbrag­ äskrÝpaleiks og sirkussô, auk ■ess sem hann hef­i ekki tÝma til a­ standa Ý ■vÝ a­ vera forseti vegna mikilla anna Ý myndlistarheiminum. ═ BA ritger­ Ý listfrŠ­i vi­ Hßskˇla ═slands sta­hŠfir Hildur J÷rundsdˇttir a­ me­ frambo­i sÝnu hafi Snorri veri­ a­ framkvŠma listrŠnan gj÷rning, sem einhverjir Ý samfÚlaginu hafi ßtta­ sig ß, en a­rir teki­ alvarlega og gagnrřnt vir­ingarleysi Snorra fyrir forsetaembŠttinu har­lega.[25]á áSnorri haf­i fengi­ mj÷g lÚlegar undirtektir Ý sko­anak÷nnunum, ┴st■ˇr Magn˙sson galt miki­ afhro­ Ý kosningunum og fÚkk a­eins 1.5% greiddra atkvŠ­a. Baldur virtist frekar nß eyrum kjˇsenda og fÚkk tŠp 10% me­an sitjandi forseti, fÚkk 63 af hundra­i. äËlafur Ragnar GrÝmsson nß­i vitaskuld endurkj÷ri en erfitt var a­ t˙lka ˙rslitin honum Ý vilôskrifa­i Gu­ni Th. Jˇhannesson sagnfrŠ­ingur áßri­ 2010. [26] Ëlafur haf­i sta­i­ Ý mikilli orrahrÝ­ vi­ rÝkisstjˇrn og al■ingi vegna synjunar fj÷lmi­lalaganna og ni­ursta­a kosninganna bendir til a­ meirihluti kjˇsenda hafi vilja­ hafa ■ann mann ßfram Ý embŠtti sem lÝklegastur var a­ standa uppi Ý hßrinu ß rÝkjandi stjˇrnv÷ldum. Ëlafur var hŠfilega langt frß rÝkjandi valdh÷fum en ekki mß gleyma a­ kj÷rsˇkn var ˇvenju rřr, tŠp 63% og um 21% skila­i au­u.

Forsetakosningar 2012

ForsetarKosningar2012Forsetakosningarnar 2012 hafa ■ß sÚrst÷­u a­ sitjandi forseti haf­i gefi­ Ý skyn Ý ßramˇtaßvarpi sÝnu a­ hann hyg­ist draga sig Ý hlÚ. Yfirlřsing forsetans var nˇgu ˇljˇs til a­ mj÷g skiptar sko­anir voru um hvort hann hyg­i ß ßframhaldandi setu e­a ekki. Jˇn Lßrusson, l÷gregluma­ur og sagnfrŠ­ingur, tilkynnti Ý vi­tali ß ┌tvarpi S÷gu 9. jan˙ar a­ hann by­i sig fram til embŠttis forseta ═slands ä ů a­ vel Ýgrundu­u mßliô. Vi­br÷g­ vi­ frambo­i hins nßnast ˇ■ekkta l÷greglumanns lÚtu ekki ß sÚr standa, einstaka fagna­i frambo­i Jˇns en athugasemdir eins og ä[h]va­a D˙ddi MŠjˇnes er n˙ ■etta?ô og ä[e]r ekkert lengur hŠgt a­ gera hÚr ß ═slandi svo sˇmi sÚ a­?ô sßust ß athugasemdakerfum vefmi­la.[27] Athugasemdir sem ■essar gŠtu bent til a­ tilt÷lulega ˇ■ekktur ═slendingur ■yki enn ekki eiga erindi Ý forsetaframbo­. Svo fˇr a­ Jˇn drˇ frambo­ sitt til baka, a­ s÷gn vegna skorts ß me­mŠlendum og kvaddi me­ ■eim or­um a­ fj÷lmi­lar hef­u ekki ßliti frambo­ hans äalv÷ruô ogá

"Sß tÝmi sem li­inn er frß ■vÝ a­ Úg gaf kost ß mÚr, hefur opinbera­ fyrir mÚr ■a­ sem Úg Ý raun taldi mig vita, a­ ■ˇ vi­ viljum meina a­ vi­ sÚum ÷ll j÷fn, ■ß eru sumir jafnari en a­rir."[28]

Ůessi or­ Jˇns Lßrussonar lřsa vel ■vÝ vi­horfi sem tilt÷lulega ˇ■ekktir einstaklingar hafa mßtt ■ola ■egar ■eir hafa reynt a­ bjˇ­a sig fram til embŠttis forseta ═slands. SÚ frambjˇ­andinn ekki landskunn, mßlsmetandi manneskja er lÝklegt a­ vi­komandi fßi ■ann dˇm a­ vera fur­ufugl me­ annarlegar hugmyndir og sÚ eing÷ngu a­ valda rÝkissjˇ­i miklum ˙tgj÷ldum me­ framhleypninni. Hik forseta a­ tilkynna frambo­ kann a­ hafa auki­ umbur­arlyndi fj÷lmi­la og almennings fyrir frambo­um gegn honum. ١tt Jˇn nŠ­i ekki tilskyldum me­mŠlendafj÷lda tˇkst algerlega ˇ■ekktum ═slendingi b˙settum Ý Noregi ■a­, Hannes Bjarnason fÚkk um 1% atkvŠ­a a­ lokum. Andreu J. Ëlafsdˇttur, sem haf­i sta­i­ Ý mikilli barßttu gegn stjˇrnv÷ldum og var nokku­ kunn fyrir st÷rf sÝn fyrir Hagsmunasamt÷k heimilanna, gekk lÝti­ betur en Ëlafur Ragnar GrÝmsson forseti sigra­i Ý kosningunum me­ um 53% atkvŠ­a a­ baki. áVar ■a­ mun lŠgra hlutfall en sitjandi forseti haf­i ß­ur fengi­ Ý kosningum.[29] Forsetinn, sem haf­i tvisvar ß kj÷rtÝmabilinu synja­ l÷gum sta­festingar, hlaut enn brautargengi, lÝklega vegna ■ess a­ hann haf­i veri­ sta­fastur Ý afst÷­u sinni og stˇ­ hŠfilega fjarri stjˇrnv÷ldum. Bloggari nokkur haf­i enda fullyrt a­ frambo­ gegn Ëlafi gŠti är˙sta[­] forsetaembŠttinu Ý ■eirri mynd sem ■a­ er Ý dag til ■ess a­ flokkarnir og formenn ■eirra haldi ■eim v÷ldum sem ■eir eitt sinn h÷f­u.ô[30]

Ni­urst÷­ur

Framan af lř­veldistÝmanum virtist ˙tiloka­ a­ sitjandi forseti fengi mˇtframbo­. Hugsanlegt er a­ PÚtur Hoffmann Salˇmonsson, sem ŠtÝ­ ■ˇtti undarlegur Ý hßttum, hafi Štla­ a­ bjˇ­a sig fram gegn ┴sgeiri ┴sgeirssyni 1956 en a­ hans s÷gn komu sterk ÷fl Ý veg fyrir ■a­.

Sitjandi forseti hefur ■risvar ■urft a­ berjast fyrir endurkj÷ri, 1988, 2004 og 2012. Albert Gu­mundsson ■ˇtti ˇsvÝfinn a­ tilkynna um frambo­ sitt ß­ur en Kristjßn Eldjßrn haf­i opinberlega ßkve­i­ hva­ hann hyg­ist fyrir, ßri­ 1979. LÝkast til komst hann upp me­ ˇsvÝfnina vegna ■ess hve ■ekktur hann var, enda mßlsmetandi stjˇrnmßlama­ur. R÷gnvaldur Pßlsson hug­ist bjˇ­a sig fram til forseta 1980 en nß­i ekki tilskyldum fj÷lda me­mŠlenda. Hann ■ˇtti nokku­ sÚrstakur Ý hßttum og virtist hafa undarlegar hugmyndir um e­li embŠttisins og hlutverk. Ůegar Sigr˙n Ůorsteinsdˇttir bau­ sig fram gegn VigdÝsi Finnbogadˇttur 1988 fannst fj÷lmi­lam÷nnum m÷rgum, og almenningi h˙n harla ˇsvÝfin a­ rß­ast gegn farsŠlum forseta og valda samfÚlaginu kostna­i.

Hvorugur andstŠ­inga Ëlafs Ragnars GrÝmssonar ßri­ 2004 var ßlitinn ■ungavigtarma­ur og nokkrir frambjˇ­enda gegn honum ßri­ 2012 guldu ■ess a­ vera ekki nŠgilega ■ekktir Ý samfÚlaginu. Ni­ursta­an er ■vÝ s˙ a­ harla erfitt er enn fyrir me­aljˇn a­ bjˇ­a sig fram til embŠttis forseta, frambjˇ­andi ■arf a­ hafa nß­ a­ sanna sig me­ einhverjum hŠtti frammi fyrir al■jˇ­ ß­ur en hann ■ykir hŠfur til frambo­s.

S˙ kenning a­ sß e­a s˙ sigri Ý forsetakosningum sem fjŠrst ■ykir standa valdh÷funum stenst a­ hluta; h˙n hefur ekki ßtt vi­ ■egar frambjˇ­andi etur kappi vi­ sitjandi forseta, jafnvel ■ˇ sß frambjˇ­andi sÚ vÝ­s fjarri valdinu. ┴ri­ 1988 er au­sŠtt a­ Sigr˙n Ůorsteinsdˇttir og hugmyndafrŠ­i hennar var of fjarri valdinu til a­ hljˇta brautargengi og Ëlafur Ragnar GrÝmsson haf­i Ý a­draganda kosninganna 2004 og 2012 veri­ of einar­ur Ý umdeildum mßlum gagnvart rÝkisstjˇrn landsins til a­ nokkur gŠti raunverulega ˇgna­ st÷­u hans.

Heimildir:

[1] Gu­ni Th. Jˇhannesson: Gunnar Thoroddsen. Ăvisaga, (ReykjavÝk 2010), bls. 248.

[2] ١rlindur Kjartansson: äForsetinn ■arf mˇtframbo­ô, Vefriti­ Deiglan, 2. jan˙ar 2008, http://www.deiglan.com/index.php?itemid=11675, (sko­a­ 15. okt. 2013). á

[3] SigrÝ­ur D÷gg Au­unsdˇttir: äLandsmˇ­irin gegn forsetanumô, FrÚttatÝminn, 22. j˙nÝ 2012,á http://www.frettatiminn.is/daegurmal/landsmodirin_gegn_forsetanum/ , (sko­a­ 7. desember 2013).

[4] äPÚtur Hoffmann Salˇmonsson lßtinnô, Morgunbla­i­, 21. oktˇber 1980, bls. 3.á

[5] Sjß: PÚtur Hoffmann Salˇmonsson: Smßdj÷flar: li­i­ ofsˇtti mig, en smßdj÷flar unnu ß mÚr, (ReykjavÝk 1960).

[6] äAukaframbo­ô, Mßnudagsbla­i­, 26. maÝ 1980, bls. 8.

[7] äKlippt og skori­ô, Ůjˇ­viljinn, 25. september 1979, bls. 4.

[8] äForsetaframbo­i­: Albert kominn af sta­ og ekki aftur sn˙i­ô, Dagbla­i­, 20. september 1979, bls. 1.

[9] äOr­sporô, Frjßls verslun, 7. tbl. 38. ßrg (1979), bls. 15.

[10] äGrandvarô: äForsetaframbjˇ­andi lßtinnô, Mßlefnin.com, 23. september 2007, http://www.malefnin.com/ib/index.php?showtopic=101475, (sko­a­ 14. okt. 2013).

[11] äVikan kynnir forsetaframbjˇ­endur: R÷gnvaldur G. Pßlsson.ô, Vikan 14. tbl.(1980), bls. 23.

[12] äFinnst ■Úr rÚtt a­ Hßskˇlinn hafi tekjur af spilak÷ssum?ô, St˙dentabla­i­, 8. tbl., 67. ßrg. (1995), bls. 14.

[13] Pßll Valsson: VigdÝs. Kona ver­ur forseti, (ReykjavÝk 2009), bls. 365-366.

[14] Ëmar Fri­riksson: äForsetakosningar 1988: Um hva­ er kosi­?ô, Al■ř­ubla­i­, 24. j˙nÝ 1988, bls. 4.

[15] VigdÝs. Kona ver­ur forseti, bls.366.

[16] ä┴rni Gu­jˇnsson: Sigr˙n dragi frambo­ sitt til bakaô, Dagbla­i­ VÝsir, 7. j˙nÝ 1988, bls. 40.

[17] Sjß Ragnar Sverrisson: äËsvÝfi­ forsetaframbo­ô, Kjallaragrein Ý DVá 20.á j˙nÝ 1988 og äEkki ■ekkst ß­ur a­ rŠtt sÚ um kostna­ kosningaô, Dagbla­i­ VÝsir, 18. maÝ 1988, bls. 2.

[18] VigdÝs. Kona ver­ur forseti, bls. 367.

[19] ä äŮeir sem sßtu heima vilja virkari forsetaôá - segir Sigr˙n Ůorsteinsdˇttir a­ loknum kosningum.ô, Morgunbla­i­, 28. j˙nÝ 1988, bls. 4.

[20] Gunnar Helgi Kristinsson, Indri­i H. Indri­ason og Viktor Orri Valgar­sson, äHva­ voru kjˇsendur a­ hugsa? Forsetakosningar ß ═slandi 2012ô, Stjˇrnmßl og stjˇrnsřsla 8/2 (2012), bls. 221−244,á hÚr bls. 222 og 226. http://www.stjornmalogstjornsysla.is/wp-content/uploads/2012/12/a.2012.8.2.2.pdf.

[21] Gu­jˇn Fri­riksson: Saga af forseta. ForsetatÝ­ Ëlafs Ragnars GrÝmssonar. ┌trßs, athafnir, ßt÷k og einkamßl, (ReykjavÝk 2008), bls. 343.

[22] ä┴st■ˇr Magn˙sson Wiumô, Virkjum Bessasta­i, http://lydveldi.blog.is/blog/lydveldi/about/, (sko­a­ 30. nˇvember 2013).

[23] ä┴st■ˇr Magn˙sson reyndi Ýtreka­ a­ nß tali af forseta ═slands. Vill rŠ­a vi­ forseta um fj÷lmi­lal÷ginô, Morgunbla­i­, 9. j˙nÝ 2004, bls. 4.

[24] äForsetakosningar 2004ô, www.landsmenn.is, http://www.landsmal.is/index.php?id=21&activemenu=21, (sko­a­ 30. nˇvember 2013).

[25] Hildur J÷rundsdˇttir, PˇlÝtÝsk frambo­ Snorra ┴smundssonar sem gj÷rningar. Greining og t˙lkun ß frambo­unum me­ tilliti til vi­t÷kus÷gu almennings og frŠ­imanna, BA-ritger­ Ý listfrŠ­i vi­ H═ (jan˙ar 2011), bls. 16-18.

[26] Gu­ni Th. Jˇhannesson: äBylting ß Bessast÷­umô, SkÝrnir 184 (vor 2010), bls. 61−99 (hÚr bls. 64).á

[27] Sjß: äJˇn vill forsetaembŠtti­: Vill fŠra valdi­ til fˇlksins. äAlmenningur hefur valdi­ô.ô, dv.is, 9. jan˙ar 2012, http://www.dv.is/frettir/2012/1/9/jon-vill-forsetaembaettid-vill-faera-valdid-til-folksins/, (sko­a­ 29. nˇvember 2013).

[28] Sjß: äSlŠm vika fyrir Jˇn Lßrusson l÷greglumann ß Selfossi. Sumir jafnari en a­rirô, FrÚttatÝminn 18. maÝ 2013, bls. 32.

[29]äHva­ voru kjˇsendur a­ hugsa? Forsetakosningar ß ═slandi 2012ô, hÚr bls. 225.

[30] Fri­rik Hansen Gu­mundsson: äMˇtframbo­um gegn forsetanum er Štla­ a­ r˙sta embŠttinu Ý n˙verandi mynd.ô, Fri­rik Hansen Gu­mundsson ß blog.is, 16. j˙nÝ 2012, http://fhg.blog.is/blog/fhg/entry/1245248/, (sko­a­ 15. okt. 2013).


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Athugasemdir

1 Smßmynd: Jˇn Valur Jensson

FÝnt yfirlit, Mark˙s, hef n˙ lesi­ drj˙gan part af ■vÝ. Ů˙ ßtt eftir a­ bŠta vi­ ■etta frambo­i ١ru Arnˇrsdˇttur -- og ßhrifum Icesave-mßlsins.

Jˇn Valur Jensson, 29.6.2015 kl. 16:12

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband